บริษัทร้าง: ขอให้บริษัทกลับคืนสู่ทะเบียน ทำอย่างไร

บริษัทหรือห้างหุ้นส่วนที่ไม่ได้ส่งงบการเงินหรือไม่ได้ติดต่อนายทะเบียนเป็นเวลานาน อาจถูกนายทะเบียนขีดชื่อออกจากทะเบียน หรือที่เรียกกันว่า “บริษัทร้าง” เจ้าของกิจการหลายรายเพิ่งรู้ตัวเมื่อต้องการโอนรถหรือที่ดินที่ยังอยู่ในชื่อบริษัท รับชำระหนี้ หรือดำเนินคดี แล้วพบว่าบริษัททำอะไรไม่ได้เลย บทความนี้อธิบายว่าบริษัทร้างคืออะไร และต้องทำอย่างไรเพื่อให้บริษัทกลับคืนสู่ทะเบียน

บริษัทร้างคืออะไร

ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1273/1 เมื่อนายทะเบียนมีเหตุอันควรเชื่อว่าห้างหุ้นส่วนหรือบริษัทไม่ได้ประกอบกิจการแล้ว นายทะเบียนจะมีหนังสือสอบถาม และประกาศตามขั้นตอนที่กฎหมายกำหนด หากไม่มีผู้ใดแสดงว่ายังประกอบกิจการอยู่ นายทะเบียนจะขีดชื่อออกจากทะเบียน ในทางปฏิบัติ เหตุที่พบบ่อยคือไม่ได้ยื่นงบการเงินติดต่อกันหลายปี

นอกจากนี้ มาตรา 1273/2 ยังให้นายทะเบียนขีดชื่อห้างหุ้นส่วนหรือบริษัทที่เลิกกันแล้วและอยู่ระหว่างชำระบัญชีได้ หากไม่มีผู้ชำระบัญชี หรือไม่ได้ส่งรายงานการชำระบัญชีตามที่กฎหมายกำหนด

ผลของการถูกขีดชื่อ: บริษัททำอะไรไม่ได้

มาตรา 1273/3 กำหนดให้ห้างหุ้นส่วนหรือบริษัท สิ้นสภาพนิติบุคคลนับแต่วันที่นายทะเบียนขีดชื่อ ผลในทางปฏิบัติคือ

• โอนรถ ที่ดิน หรือทรัพย์สินที่ยังอยู่ในชื่อบริษัทไม่ได้ เพราะไม่มีผู้มีอำนาจลงนามแทนบริษัท
• บริษัทฟ้องคดีหรือถูกฟ้องไม่ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 15641/2558 และ 4864/2564 วินิจฉัยว่าการฟ้องบริษัทที่ถูกขีดชื่อไปแล้ว โดยยังไม่มีคำสั่งศาลให้กลับคืนสู่ทะเบียน เป็นการฟ้องผู้ที่ไม่มีสภาพนิติบุคคล
• ความรับผิดของหุ้นส่วน กรรมการ และผู้ถือหุ้นยังคงมีอยู่ เสมือนห้างหุ้นส่วนหรือบริษัทยังไม่ได้ถูกขีดชื่อ (มาตรา 1273/3)

กล่าวคือ การปล่อยบริษัทให้ร้างไม่ได้ทำให้ภาระหมดไป แต่ทำให้บริษัทจัดการทรัพย์สินและสิทธิของตัวเองไม่ได้

ขอให้บริษัทกลับคืนสู่ทะเบียนได้อย่างไร

มาตรา 1273/4 เปิดช่องให้ยื่นคำร้องต่อศาล เพื่อขอให้ศาลสั่งให้ห้างหุ้นส่วนหรือบริษัทกลับคืนสู่ทะเบียน เมื่อศาลมีคำสั่งแล้ว ให้ถือว่าห้างหุ้นส่วนหรือบริษัทนั้นได้ดำรงอยู่ตลอดมาเสมือนไม่เคยถูกขีดชื่อ

ใครยื่นคำร้องได้

• ห้างหุ้นส่วนหรือบริษัทเอง
• ผู้เป็นหุ้นส่วน หรือผู้ถือหุ้น
• เจ้าหนี้ของห้างหุ้นส่วนหรือบริษัท ศาลฎีกาเคยวินิจฉัยว่าผู้รับโอนสิทธิเรียกร้องจากเจ้าหนี้ยื่นคำร้องได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1538/2550)

ผู้ร้องต้องแสดงต่อศาลว่าได้รับความเสียหายโดยไม่เป็นธรรมจากการถูกขีดชื่อ เช่น บริษัทยังประกอบกิจการอยู่ หรือมีความจำเป็นต้องให้บริษัทกลับมาดำเนินการบางอย่าง ส่วนผู้ที่เพียงเกี่ยวข้องห่าง ๆ เช่น ผู้เช่าอาคารที่เคยเป็นที่ตั้งบริษัท ศาลวินิจฉัยว่าไม่ใช่ผู้มีส่วนได้เสีย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7092/2552)

ต้องยื่นภายในกี่ปี

ต้องยื่นคำร้องภายใน 10 ปีนับแต่วันที่นายทะเบียนขีดชื่อออกจากทะเบียน (มาตรา 1273/4) หากพ้นกำหนดนี้ ศาลจะไม่รับคำร้อง สำหรับบริษัทที่ถูกขีดชื่อก่อนบทบัญญัติปัจจุบันมีผลใช้บังคับ (2 กรกฎาคม 2551) ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าให้นับ 10 ปีจากวันที่กฎหมายใหม่ใช้บังคับ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 10100/2559)

ขั้นตอนโดยสรุป

1. ตรวจสถานะบริษัท ว่าถูกขีดชื่อเมื่อใด และยังอยู่ในกำหนด 10 ปีหรือไม่
2. รวบรวมเอกสาร เช่น หนังสือรับรองบริษัท บัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้น และหลักฐานที่แสดงเหตุที่ต้องให้บริษัทกลับคืน เช่น ทะเบียนรถหรือโฉนดที่ยังอยู่ในชื่อบริษัท
3. ยื่นคำร้องต่อศาลที่มีเขตอำนาจ และนำพยานเข้าไต่สวนตามที่ศาลนัด
4. เมื่อศาลมีคำสั่ง ขอคัดสำเนาคำสั่งที่รับรองถูกต้อง และหนังสือรับรองคดีถึงที่สุดตามที่นายทะเบียนกำหนด
5. ยื่นคำสั่งศาลต่อนายทะเบียน เพื่อจดชื่อบริษัทกลับคืนสู่ทะเบียน

ระยะเวลาทั้งหมดขึ้นอยู่กับนัดของศาลและความครบถ้วนของเอกสาร โดยทั่วไปใช้เวลาหลายเดือน

กลับคืนสู่ทะเบียนแล้ว ต้องทำอะไรต่อ

• จัดการธุรกรรมที่ค้างอยู่ เช่น โอนรถหรือที่ดิน โดยกรรมการผู้มีอำนาจลงนามตามทะเบียน
• ยื่นงบการเงินที่ค้าง ซึ่งเป็นงานของนักบัญชีและผู้สอบบัญชี และอาจมีค่าปรับจากการยื่นล่าช้า
• ตัดสินใจอนาคตของบริษัท จะดำเนินกิจการต่อ หรือจะเลิกบริษัทและชำระบัญชีให้ถูกต้อง เพื่อไม่ให้ถูกขีดชื่อซ้ำ ในกรณีเลิกบริษัท โดยหลักกรรมการจะเป็นผู้ชำระบัญชี เว้นแต่ข้อบังคับหรือที่ประชุมใหญ่จะตั้งผู้อื่น (มาตรา 1251)

คำถามที่พบบ่อย

ต้องให้ศาลตั้งผู้ชำระบัญชีด้วยไหม

โดยทั่วไปไม่ต้อง เมื่อศาลสั่งให้บริษัทกลับคืนสู่ทะเบียน บริษัทจะกลับมามีสภาพเหมือนเดิม กรรมการผู้มีอำนาจตามทะเบียนลงนามแทนบริษัทได้ การขอให้ศาลตั้งผู้ชำระบัญชีจะจำเป็นเฉพาะกรณีพิเศษ เช่น ไม่มีกรรมการเหลืออยู่

บริษัทถูกขีดชื่อมานานกว่า 10 ปีแล้ว ทำอย่างไร

ยื่นขอให้กลับคืนสู่ทะเบียนไม่ได้แล้ว ต้องพิจารณาทางอื่นตามลักษณะของทรัพย์สินหรือสิทธิที่ติดอยู่ ซึ่งควรปรึกษาทนายความเป็นรายกรณี

ปล่อยบริษัทให้ร้างไว้ ไม่ต้องปิดให้ถูกต้องได้ไหม

ทำได้ในทางข้อเท็จจริง แต่ความรับผิดของกรรมการและผู้ถือหุ้นยังคงอยู่ (มาตรา 1273/3) และหากวันหนึ่งต้องจัดการทรัพย์สินที่ยังอยู่ในชื่อบริษัท จะต้องเสียเวลาไปศาลก่อนเสมอ หากรู้ตัวว่าจะไม่ประกอบกิจการแล้ว การเลิกบริษัทและชำระบัญชีให้เรียบร้อยมักคุ้มกว่าในระยะยาว

---

บริษัทถูกขีดชื่อ และมีทรัพย์สินหรือธุรกรรมค้างอยู่
สำนักกฎหมายเนติภักดิ์ ตรวจสถานะบริษัท วางแนวทาง และยื่นคำร้องขอให้บริษัทกลับคืนสู่ทะเบียน โดยทนายความดูแลเอง รักษาความลับทุกขั้นตอน นัดหมายล่วงหน้า
ทักไลน์นัดปรึกษา · โทร 092-988-3505 · บริการด้านธุรกิจ

ผู้เขียน: ทนายความเตชธรรม ทองแดง · เนติบัณฑิตไทย · ใบอนุญาตทนายความเลขที่ 3356/2563 · สำนักกฎหมายเนติภักดิ์
บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับกรณีเฉพาะ ข้อเท็จจริงของแต่ละบริษัทแตกต่างกัน ควรปรึกษาทนายความก่อนดำเนินการ